Selecteer een pagina
De mogelijkheden om beelden te manipuleren met softwarepaketten, zoals Adobe Photoshop, zijn eindeloos! Een belangrijke vraag hieromtrent is hoe ver je als fotograaf mag gaan bij het “retoucheren” van foto’s. In dit blogbericht probeer ik mijn persoonlijke visie toe te lichten aan de hand van enkele concrete voorbeelden.

Model: Kayra Voijtech
Makeup: Nadire Pllana

Voor we onze digitale toverdoos openen, een stukje geschiedenis. 

The Pond (Moonlight) 
Edward Steichen, 1904
(Polychrome gomprint op platinum)

Manipulatie van foto’s is eigenlijk bijna zo oud als de fotografie zelf. Van zodra mensen foto’s konden maken, ontstond bij velen een onweerstaanbare drang om het verkregen beeld verder te bewerken. Zo was het in de tweede helft van de negentiende eeuw de gewoonte om zwart-wit beelden te beschilderen met verf. Een mijlpaal in de fotografie was “The Pond” (ook wel “Moonlight” genoemd) uit 1904 van Edward Steichen. Hij bedacht een ontzettend complex procedé op basis van gom en kleurpigmenten kleurtinten in de reproducties van zijn foto’s aan te brengen. Steichen was wellicht de eerste die een bepaalde sfeer wou vastleggen in een foto door de kleuren te manipuleren.

Maar, als we over de echte meester-manipulators in de historiek van de fotografie willen spreken, dan moeten we een blik werpen op de fotografen die vanaf de jaren ’30 voor het sovjetcommunisme werkten. Aan zowat elke foto met sovjetleiders werden nadien mensen weggenomen in functie van de “pravda” (de waarheid, of wat daarvoor moest doorgaan). 

In het voorbeeld hierboven zien we een speech van Vladimir Lenin in 1920. Leon Trotski staat onderaan rechts naast de spreekstoel. De opvolger van Lenin was Jozef Stalin, die heel wat kritiek kreeg van Trotski, waardoor Stalin hem in 1929 liet vermoorden door de geheime dienst. Na die moord liet Stalin meteen ook een nieuwe versie van de foto maken, zonder die vervelende Trotski.

De drie fases in beeldmanipulatie

De cruciale vraag die keer op keer aan bod komt als we nadenken over beeldmanipulatie is eigenlijk een soort ethische kwestie. We weten dat we zowat alles kunnen manipuleren zoals we willen, maar de vraag is: hoe ver gaan we daarin? Om die vraag duidelijk te beantwoorden moeten we eerst eens stil staan bij de drie niveaus of fasen in beeldmanipulatie.

De eerste fase die je begint bij het retoucheren van beelden omvat het doorvoeren van technische correcties. De bedoeling hiervan is om onvolmaaktheden die ontstaan uit het fotografisch proces weg te werken. Neem lenscorrecties als voorbeeld. Elke lens veroorzaakt een aantal vervormingen die zich vooral in de rand van het beeld bevinden. Als gevolg daarvan zie je bij voorbeeld rechte muren wat krom worden en in een portretfoto maakt die verkromming gezichten een stuk boller dan ze in werkelijkheid zijn, dus willen we dat meteen corrigeren. Daarnaast zijn we het er ook over eens dat we ruisverstoring wegnemen, chromatische abberatie reduceren en noem maar op.

De tweede fase van een standaard retouche gaat over het wegwerken van een aantal tijdelijke imperfecties. Denk bij voorbeeld aan acnépukkeltjes. Dit zijn tijdelijke imperfecties die niet deel uitmaken van iemand zijn uiterlijk, dus willen we die liever wegnemen. Sproeten daarentegen zijn er wel altijd en bepalen mee hoe iemand er uit ziet. Die gaan we uiteraard niet wegnemen. In deze fase gaan we in het kader van modefotografie trouwens ook een stuk verder werken op de make-up. Bij het begin van een fotoshoot is de make-up perfect, maar doordat modellen zweten en onbewust hun gezicht aanraken, wordt make-up vaak aangetast. Vooral de lippen zijn hier steeds een aandachtspunt.

Model: Colette Deckx
Makeup en hairstyling: Brighje Denis

Enkele details uit bovenstaande retouche onder de loep

Op het eerste zicht zou je het niet zeggen, maar in de retouche van onze femme fatale is heel wat gebeurd. De eerste ingreep is een correctie van het licht. Het is eigen aan digitale fotografie dat je de zogenaamde intrinsieke curve bewerkt. Waarom? Tijdens het maken van een foto speel je met de hoeveelheid licht en de diafragmaopening van de lens. Maar, de wetten van de fysica beperken ons in onze mogelijkheden: meer licht of een groter diafragma brengt meer licht in de foto, maar zowel de schaduwen als de hooglichten krijgen proportioneel evenveel bijkomend licht. Daar kunnen we niets aan doen.

Tijdens onze postproductie kunnen we de schaduwen en de hooglichten echter afzonderlijk manipuleren. De oorspronkelijke intrinsieke curve van een digitale foto is steeds een rechte lijn. Tijdens postproductie vormen we die rechte lijn om tot een soort S-vormige curve, waarmee we bij voorbeeld meer detail in de schaduwen brengen door de schaduwen op te helderen, terwijl we in de hooglichten meer detail krijgen door ze donkerder te zetten.

Tweede puntje, waar meteen iets moest aan gedaan worden in deze foto, was een correctie van de lippen. Dat is typisch bij zowat elke fotoshoot: de lippenstift is het eerste onderdeel van de makeup die er aan moet geloven. Maar geen nood, met de pen-tool tekenen we de vorm van de lippen opnieuw af om vervolgens met de klone-tool de lippenstift bij te werken.

Na de correctie van de beschadigde lippenstift kwam de huid aan de beurt. Zoals hierboven reeds aangehaald worden tijdelijke imperfecties weggewerkt. We gebruiken hier in de eerste plaats ook de klone-stamp en de heal-brush voor. De algoritmes achter deze tools zijn specifiek ontworpen om pukkeltjes en dergelijke weg te werken, dus waarom zouden we ze niet gebruiken?

Laatste stap in deze beauty retouche was een correctie van de ogen. Adertjes wegwerken en zo. Doorgaans willen we in dergelijke foto’s het wit van de ogen wat witter maken en de oogleden en wimpers wat donkerder zetten. Het verschil zit in de details. Maar in dit geval was het bij wijze van uitzondering eerder een zaak om de ogen wat minder helder te zetten. Op iedere regel bestaat een uitzondering, ook in beauty retouches. 

Maar, die snelle tools zijn doorgaans beperkt in hun mogelijkheden: hoe slim die technologie ook is, Photoshop herkent niet altijd alle imperfecties in de huid die we willen wegwerken. In dit geval halen we een bazooka boven om de rest van de oneffenheden weg te werken: Frequency Separation Retouching. Zonder ècht technisch te willen doen komt dat er op neer dat je het beeld uiteen trekt in twee lagen: een high frequency waarin we enkel nog de textuur van de huid over houden, en een low frequency waarin we enkel nog de kleuren bewaren. Je kan dan kleuren en textuur van imperfecties los van elkaar aanpakken. In het voorbeeld hierboven was deze techniek niet nodig, omdat het model een redelijk gave huid heeft en de visagiste mooi werk afgeleverd heeft. In het voorbeeld hieronder zie je echter het effect van Frequency Separation Retouching op een minder egale huid met minder make-up. Oordeel zelf over de kracht van deze techniek!

De derde fase. Hier wordt het tricky. Alle manipulaties die verder gaan dan loutere correcties van technische elementen of tijdelijke imperfecties hebben één ding met elkaar gemeen: we veranderen de realiteit. Een gezicht minder bol maken omdat de brandpuntsafstand van de lens te kort was is één zaak. Maar, als we datzelfde gezicht smaller maken omdat het er dan gewoon mooier uit ziet, veranderen we de realiteit. En daar schuilt een enorm gevaar: in de modefotografie is die slinger echt compleet doorgeslagen. Voor een editorial fotoshoot moet een model per definitie minstens 1m75, liefst 1m80 zijn en in een maatje 36 kunnen. En ondanks het feit dat slechts een heel beperkt aantal mensen aan dit schoonheidsideaal voldoet, gaat men in postproductie dat beeld nog verder gaan bijstellen door heupen, taille en borsten aan te passen aan een soort “ideaalbeeld”, dat echt totaal onrealistisch wordt. Het schoonheidsideaal in de mode industrie begint iets “alien-achtig” te krijgen: komt op deze planeet eigenlijk gewoon niet voor …

“There are no bad pictures.
It’s just how your face looks, sometimes.”

– Abraham Lincoln

Wat we graag onze “trukendoos” noemen is eigenlijk een echte “doos van Pandora” geworden. De mogelijkheden in beeldmanipulatie laten ons toe om een totaal onrealistisch beeld te creëren als norm voor wat het westers schoonheidsideaal moet zijn. De Duitse modefotograaf Peter Lindbergh, die eerder dit jaar overleden is, was hier sterk tegen gekant. Het sierde hem dat hij niet in de trend wou meegaan en ik volg hem hierin. In mijn beauty retouches ga ik voor correcties van allerlei onvolmaaktheden, maar met behoud van de integriteit van het oorspronkelijk beeld van hoe iemand er uit ziet.